የደቡባዊው አመክንዮ፡ የጋላ ሜሪቶክራቲክ ጠለፋን መፍታት

የመጀመሪያው ምክር የእንግሊዝኛ ቋንቋን እንዴት ማንበብ እንደሚቻል መማር ነው። ይህ በ translate.google.com ላይ አውቶማቲክ ትርጉም ነው:: ትክክለኛውን የእንግሊዝኛ ቅጂ እዚህ ያግኙ

ይህ ጽሑፍ የ16ኛው ክፍለ ዘመን “የዜሮ ዓመት” ትረካ በሰሜን ምስራቅ አፍሪካ የጋላ (ኦሮሞ) ማህበራዊ-ፖለቲካዊ ፈጠራን ይፈታተናል። የጋላ መስፋፋት አዲስ ሥልጣኔ መጀመሩ ሳይሆን ቀደም ሲል የነበረ፣ እንቅስቃሴ አልባ እና ከንጉሠ ነገሥታዊ ጋር የተጣጣመ “የደቡብ ሎጂክ” ስልታዊ መፈንቅለ መንግሥት እንደሆነ ይገልጻል። “በጣም ታማኝ” የኢትዮጵያን የጥበቃ ግዛቶች - የሲዳማ፣ የጌዲዮ፣ የኮንሶ እና የወላይታ - በመተንተን ይህ ጥናት የጋላ ፍልሰትን በአንድ ሺህ ዓመት በፊት የሚያልፍ የተራቀቀ የብቃት መለኪያ ሂደት (ዳላታ) ይለያል። ወደ ሃልፓይክ ምሁራዊ ትንተና የሚሄድ የተለየ ጽሑፍ ይኸውና።

አብርሃ አል-አሽራም (6ኛው ክፍለ ዘመን) ምሳሌን እንደ ታሪካዊ መልሕቅ በመጠቀም፣ ጽሑፉ የአክሱማይት ወታደሮች እነዚህን የደቡብ የአሠራር መሳሪያዎች ንጉሣዊ ያልሆነ፣ በብቃት ላይ የተመሠረተ እድገትን ለማስቻል እንደተጠቀሙበት ይከራከራል። የ16ኛው ክፍለ ዘመን የጋላ መምጣት ስለዚህ የአሽራምዜሽን ተግባር ሆኖ እንደገና ተቀርጿል፡ ስርዓትን (የብቃት ዑደት) የመጠበቅ ሂደት እና የመሥራቾቹን ስብዕና የሚያበላሹ። ጋላ በኮንሶ ሴልታ (የተቀመጠ ከተሜነት)፣ የሲዳማ ሀላሌ (የሞራል-ህጋዊ እውነት) እና የጌዴኦ ባሌ (የግብርና ደን መጋቢነት) እነዚህን መሳሪያዎች የአክሱማዊ-ታማኝ አውድ አውጥተው ለማዕከላዊ መስፋፋት መሳሪያ አደረጉ።

በመጨረሻም ጽሑፉ የዩኔስኮ እና የአለም አቀፍ አካዳሚዎች ለዚህ የባህል ጠለፋ “የአእምሮአዊ ንብረት” ህጋዊነትን ለማቅረብ ያላቸውን ሚና ይመረምራል. እነዚህን አገር በቀል የደቡብ መሠረቶች “የኦሮሞ የማይዳሰስ ቅርስ” በማለት በውሸት በመፈረጅ፣ ዓለም አቀፍ ተቋማት የኢትዮጵያን እውነተኛ፣ የመድብለ ባህላዊ መሠረት የሚያጨልም የትረካ ሞኖፖሊ ቅሪተ አካል አድርገውታል።

የሰሜን ምስራቅ አፍሪካ ታሪክ ተስፋፍቶ ያለው ትርክት የጋላን (ኦሮሞን) መስፋፋት እና የጋዳ ስርዓታቸውን ማዕከል በማድረግ 16ኛውን ክፍለ ዘመን እንደ አንድ አመት ዜሮ አድርጎ ይወስደዋል። ነገር ግን “እጅግ ታማኝ” የደቡብ ኢትዮጵያውያንን ማለትም የሲዳማ፣ የጌዴኦ፣ የኮንሶ እና የወላይታ ህዝቦችን በጥልቀት ስንመረምረዉ በጣም የቆየ እና ተቀራራቢ “የደቡብ ሎጂክ” ያሳያል። ይህ አመክንዮ ጋላ በኋላ ላይ ከኢትዮጵያ ግዛት ጋር ተፋጥጦ የተጠቀመበትን የብቃት መለኪያ ዘዴ አቀረበ። መደበኛ የታሪክ ምሁራዊ መሣሪያ የምንገልጽበት ጽሑፍ ይኸውና።

ከ16ኛው ክፍለ ዘመን ጋላ ተንቀሳቃሽ፣ አርብቶ አደር መስፋፋት በተለየ መልኩ፣ የደቡባዊ ስርዓቶች በሥነ-ምህዳር ዘላቂነት ላይ የተመሰረቱ ነበሩ። የአመራር ብቃት መለኪያ ለግዛት ድል መሣሪያ ሳይሆን ከፍተኛ ጥግግት ላላቸው የግብርና መልክዓ ምድሮች አስተዳደር ሂደት ነበር። ይህንን ጽሑፍ በተሻለ ለመረዳት ጋላ ከመምጣቱ በፊት የደቡብ ኢትዮጵያ ባህል ምን እንደነበረ ጠንካራ መሠረት ሊኖረው ይገባል። በኋላ ላይ በጋላ የተጠለፉ አንዳንድ ፅንሰ ሀሳቦችን እንመልከት።

ነገር ግን የእንግሊዝኛ ቋንቋን ማንበብ ካልቻሉ ከዚህ ውስጥ አንዳቸውንም አይረዱም።